Ameliyata girişte bazı temel kurallar vardır.Bunları cerrahi teknik kurallar ve cerrahi etik kurallar olarak iki gruba ayırmak mümkündür.
Cerrahi teknik kurallar;
-
Basit olarak yıkanma, giyinme, giydirme ve set açıp, alet masasını hazırlama aşamalarında, sterilizasyona azami derecede dikkat etmektir. Hastanın enfeksiyonlara karşı en zayıf olduğu anlardan biride “ameliyat olduğu zaman dilimi” olduğu unutulmamalıdır.
Cerrahi etik kurallar ise;
-
Şu şekilde özetlenebilir; ameliyat salonuna ilk olarak şivester görevini yapacak olan personel girmeli, yıkanıp giyinmesini tüm ekipten önce tamamlayıp, seti ve alet masasını hazırladıktan sonra, diğer ekip elemanlarının giyinmesine yardımcı olmalıdır.
-
AMELİYAT ÖNCESİ ELLERİN YIKANMASI :
-
Ellerin temizliği sadece ameliyatlar değil tüm işlemlerde önem taşımaktadır. Hastane enfeksiyonlarının en önemli bulaşma yolunun, hastane personelinin elleri olduğu unutulmamalıdır.
-
Eller, dirseklere kadar ıslatılarak bir miktar yıkama solüsyonu alınarak eller yıkanır. Fırça konteynırından steril fırça alınır ve üzerine bir miktar yıkama solüsyonu dirsek yardımı ile alınır. ( Aynı amaç için üretilmiş disposable fırçalar da mevcuttur.)
-
Elin tırnakları bir araya getirilerek tırnaklar fırçalanır.Parmak araları yukarıdan aşağıya, aşağıdan yukarıya doğru fırçalanır.Avuç içleri ve elin sırtı dairevi hareketlerle fırçalanır.Kollar ve parmaklar ise düz hareketlerle ileri geri fırçalanır.( Şekil 1 ) Bu işlem en az iki kez tekrarlanmalıdır.
-
Durulanma sırasında parmaklar birleştirilerek, su önce parmak ucuna değecek şekilde uçtan dirseklere doğru durulamaya dikkat edilmelidir.Durulama sonrası ellere bir miktar daha yıkanma solüsyonu alarak elleri ovuşturmak ve giyinmeye bu şekilde gitmek tavsiye edilir.
-
Ameliyat öncesi elerin yıkanması sırasında, yıkanmada kullanılan solüsyonların gelişmesi ile birlikte, ellerin fırçalanmayıp, sadece tırnakların fırçalanması ellerin sadece ovuşturarak yıkaması gerektiğini savunanlar da vardır.
-
STERİL AMELİYAT GÖMLEĞİNİN GİYİLMESİ :
-
Yıkanma işlemi bittikten sonra, ameliyat malzemelerinin içinde bulunan steril havlu ile eller kurulanır. Kurulama sırasında, havlunun bir yüzü ile sağ el, diğer yüzü ile sol el kurulanmalı, bir elin değdiği yüzeyin diğer ele temas etmemesine dikkat etmelidir.
-
Daha sonra steril ameliyat gömleği alınır ve omuz kısmının iç yüzünden tutarak giyilir ve sırt kısmının bağlanması için steril olmayan bir personelin yardımı gerekir. Eldiven giyildikten sonra, gömleğin yanında bulunan bağlardan uzun olanı steril giyinmiş olan bir personel tarafından tutulur ve kendi etrafında dönmek sureti ile kısa olana bağlanır. Bu şekilde sırt bölgesinin sterilizasyonu sağlanmış olur.
-
STERİL AMELİYAT ELDİVENİNİN GİYİLMESİ :
-
Yıkanma ve giyinme işlemini takiben yapılacak işlem eldiven giyilmesidir. Eldivenler paketlerinden, bilek kısımlarının iç yüzü dışa dönük olacak şekilde kıvrılmış olarak çıkarlar. Sol el ile sağ eldivenin bilek kısmı iç yüzden tutulur, sağ el eldivenin dışına değmeyecek şekilde giyilir. Daha sonra sağ el, sol eldivenin bileğindeki katlı kısma geçirilerek alınır, sol elin sağ el ve eldivenin dışı ile temas etmemesine dikkat ederek giyilir.
-
ALET MASASI ( ŞİVESTER MASASI )’ NIN HAZIRLANMASI :
-
Alet masası en az iki kat olacak şekilde, tercihen dört kat olarak örtülür. Örtme işlemi için steril ameliyat örtüsü kullanılır ve örtme sırasında sterlizasyonun bozulmamasına ve örtünün alet masasının yanlarından sarkacak şekilde örtülmesine dikkat etmek gerekir. Alet masasının kullanılış ve hazırlanışı masa sayısı ve yapılacak ameliyatın özelliğine göre değişiklik ve çeşitlilik göstermekle birlikte, burada tek alet masasının nasıl hazırlanacağı anlatılacaktır.
-
Masanın sol üst köşesinde bistüri, onun altında çamaşır pensleri, boyama pensi, fındık tampon, tampon monte, olacak şekilde sıralanır. Üst kenarda pensler (alet masasına penslerin dizilişinde temel kural soldan sağa doğru ve uçları sizi gösterecek şekilde “ küçükten – büyüğe, düzden – eğriye, dişsizden – dişliye “ doğru dizilmesidir), sağ kenarda potegüiler ve parabef ekartörler, alt kenarda ipek makası, doku makasları ve pensetler olacak şekilde dizilir ( Şekil 2 ). Pensetlerin dişli ve dişsiz olanları ters yönlere bakacak şekilde dizilmesi, olası bir hatayı ve istenmeyen sonuçlarını önlemek açısından önemlidir, aynı işlem pensler içinde uygulanmalıdır. Set masası ve set ihtiyaca göre alet masasının yanına getirilebilir, bu özellikle personel eksiği ile ameliyata girmek zorunda kalındığı durumlarda yarar sağlar.
-
AMELİYAT BÖLGESİNİN DEZENFEKSİYONU (BOYANMASI ) :
-
Ameliyat bölgesinin dezenfeksiyonu, postoperatif enfeksiyonların önlenmesi için dikkat edilmesi gereken önemli bir husustur. Bu işlem için ameliyat bölgesinin dezenfektan madde ile silinmesinden önce traş edilmesi, kirli ve enfekte bölgelerin ise cerrahi sabun ile yıkanması gerekir. Ancak traş işlemi kontaminasyona engel olmak için operasyon salonunda yapılmamalıdır.
-
Hastayı boyama işlemini yaparken, dikkat edilmesi gereken noktalar vardır. Boyama işlemi insizyon hattından başlamak üzere dışa doğru ve boyama bölgesi sınırına kadar yapılmalı, bu işlem en az üç kez tekrarlanmalı her boyamada ayrı tampon kullanılmalıdır. Kirli kabul edilen ( pubis,göbek ve anal bölge ) ve enfekte bölgelerin ( açık yara vb. ) boyanması sırasında, boyamaya çevreden başlanmalı, insizyon hattının boyanması ayrıca yapılmalıdır.
-
Boyama bölgesi sınırları temel olarak şu şekildedir;
-
Boyun bölgesi ameliyatları ( Troidektomi vb. ) ;
-
Kulak memesinden başlayıp alt dudaktan geçerek diğer kulak memesine uzanan hat üst sınır, kulak memesinden omuz başına uzanan hat yan sınır, omuz başından başlayıp meme başlarından geçerek diğer omuz başına uzanan hat alt sınır olacak şekilde boyanmalıdır.( Şekil 3)
Şekil 3: Boyun bölgesi boyama sınırları
-
Üst abdominal bölge ameliyatları ( Kolesistektomi, pyloroplasti vb. );
-
Meme başlarından geçen hat üst sınır, krista iliaka anterior süperior ( leğen kemiği üst kenarı ) alt sınır, krista iliaka anterior süperior ile koltukaltı arası yan sınır olacak şekilde boyanmalıdır. ( Şekil 4 )
Şekil 4: Üst Abdominal bölge boyama sınırları
-
Alt abdominal bölge ameliyatları ( İngüinal herni, sezeryan, prostatektomi vb. );
-
Sternum alt ucu üst sınır, femurun 2/3’ ü alt sınır, yan hat ( koltukaltı hizası ) yan sınır olacak şekilde boyanır.( Şekil 5 )
Şekil 5: Alt Abdominal bölge boyama sınırları
-
Üst extremite ameliyatları ( Fraktür, rekürren omuz çıkığı, vb. );
-
Bilekten başlayarak kolun tamamı, meme başı ön sınır, boyun üst sınır, vertebralar arka sınır olacak şekilde boyanır. (Şekil 6) Ön kol ve el ameliyatlarında kolun tamamı boyanır. ( Şekil 7 )
Şekil 6: Üst extremite boyama sınırları Şekil 7: Ön kol boyama sınırları
-
Alt extremite ameliyatları ( Fraktür, artroskopik müdahale, vb. );
-
Bilekten başlayarak bacağın tamamı, göbek, pubik bölge ve gluteal kasları kapsayacak şekilde boyanmalıdır.(Şekil 8) Alt bacak ve ayak ameliyatlarında bacağın tamamı boyanmalıdır. (Şekil 9)
Şekil 8: Alt extremite boyama sınırları Şekil 9: Alt bacak boyama sınırları
-
Anal bölge ameliyatları ( Hemoroidektomi, anal fistül, vaginal histerektomi, vb. );
Dizler yan sınır, diz üstünden başlayıp, göbekten geçerek diğer dize uzanan hat üst sınır, diz altından başlayıp gluteal kaslardan geçerek diğer dize uzanan hat alt sınır olacak şekilde boyanmalıdır.