Sutür (Dikiş) Materyalleri
Cerrahide kullanılan çok çeşitli sütür materyalleri ve iğneler vardır. Sütür materyalleri iki grupta toplanabilir:
-
Absorbe olanlar (kendiliğinden eriyen)
-
Absorbe olmayanlar (kendiliğinden erimeyenler)
Absorbe olanlar vücudda emilime uğrarlar.Bu sütürlerin alınmasına gerek yoktur. Monofilaman (örgüsüz) veya polifilaman (örgülü) yapıda olabilirler. Polifilaman yapıdakiler sütürün kuvvetini artırmak için örgülü tarzda yapılmışken,bu örgülerin arasına bakteri yerleşebilme olasılığından dolayı enfeksiyon gelişimine açıktırlar. Absorbe olan sütürlerin yarı ömürleri ve dayanıklıkları farklılık gösterir. En çok kullanılan absorbe olabilen sütürler arasında katgüt, polyglycolic acid (Dexon), polyglactin 9-10 (Vicryl), polydioxanone (PDS) ve Polyglicaprone 25 (Monocryl) sayılabilir. Katgüt,dexon ve vicryl polifilaman yapıdadırlar. Kollajen ve katgüt sütürler düz (plain) veya kromik olabilirler. Kromatizasyon işlemi sütürün yarı ömrünü uzatır. Bu işlem için sütür materyali krom tuzları ile muamele edilir. Tablo 2 de absorbe olan sütürlerin bazı özellikleri sunulmuştur
Şekil E-3: Sütür materyalin steril açılması
Absorbe olmayanlar vücudda erimezler ve alınmaları gerekir. Bu grupta sadece ipek polifilaman yapısındadır. Bu nedenle deride uzun süre kaldığında mikroabseler oluşturma riski fazladır. Bu durumda sütürün geçtiği alanlarda küçük apseler ve hiperemi oluşur. Bu dikiş reaksiyonudur. Enfeksiyonla karıştırılmamalıdır. Sürür alınınca bu reaksiyon da düzelir. Son yıllarda derinin kapatılmasında doku reaktivitesi çok düşük olan polypropylene ve nylon sütür materyalleri tercih edilmektedir. Tablo 3 de absorbe olmayan sütürler ve özellikleri sunulmuştur.
Ancak günümüzde "stapler" denen özel aletlerle çelik tellerle sütür atma işi oldukça kolaylaşmıştır. Sternum gibi bazı dokuların kapatılmasında ise paslanmaz çelik sütürler kullanılır. Sütür materyalleri cerrahi esnasında kullanım için steril özel ambalajlarda hazırlanırlar. Bir dış paket ve onun içinde bir de iç paket vardır. Kullanım sırasında steril olmayan dış paket hemşire veya yardımcı personel tarafından kenarlarından tutularak yanlara doğru açılır. Bu sırada içinden çıkan steril pakete dokunmamalıdır. Bu paket steril giyinmiş cerrah veya teknisyen tarafından açılır. İçinden iğnenin ucunun ele batmasını önleyecek şekilde bir kartona sarılmış sütür materyali çıkar. Sütür materyalinin steril olarak nasıl açılacağı Şekil E-3 te gösterilmiştir.
Sütür materyallerinin bu özel ambalajlarının üzerinde sütür materyaline ait bilgiler yazılıdır. Bu bilgiler dış paketin, iç paketin ve en içten çıkan kartonun üzerinde bulunur. Bu bilgiler arasında sütürün ismi, rengi, monofilaman mı polifilaman mı olduğu, üreten firmanın kodu, üretim tarihi, sütürün kalınlığı ve uzunluğu, iğnenin tipi (yuvarlak veya keskin), iğnenin uzunluğu sayılabilir (Şekil E-4).
Şekil E-4: Sütur ambalajının okunması
Sütürlerin kalınlıkları farklıdır. Bu kalınlıklar "0" ve katları şeklinde ifade edilirler. Sütürler "1-0" dan "11-0"a kadar kalınlıklarına göre numaralandırılmışlardır. "Tek 0" en kalın sütürdür ve 0 sayısı arttıkça sütür incelir. Kalınlık "1-0", "2-0" gibi yazılabileceği gibi "0", "00", "000" şeklinde de yazılabilir. Sütürlerin kalınlığı arttıkça güçleri de artar. Yani "00000" ipek sütür "0000000" ipekten daha kalın ve güçlüdür. Tabii kalınlık arttıkça düğümün stabilitesi azalmaktadır. Ayrıca her sütür her dokuda kullanılmaz. O dokunun yapısına uygun kalınlık ve nitelikteki sütür kullanılmalıdır. Örneğin göz kapağı gibi ince dokularda 2-0 kalınlığındaki bir sütür kullanılmaz. Genellikle yüz derisi için 5-0 ve 6-0, boyunda 4-0 ve 5-0 nylon, polypropylene ve ipek tercih edilir. Deri altı dokularda ise yüzde 4-0 ve 5-0, boyunda ise 3-0 ve 4-0 absorbe olan sütür materyalleri tercih edilir. Ayrıca yara dudaklarını karşı karşıya getirecek en ince sütür kullanmalıdır. Kalın sütürler geçtikleri yerlerde iz bırakabilecekleri gibi reaksiyonda yapabilirler. Sütür seçiminde hasta ile ilgili bazı özellikler de yönlendiricidir. Çocuk hastalarda, mental retarde ve debilize hastalarda deri kapatılırken, daha sonra sütür alınırken sorun yaşamamak için absorbe olan materyaller tercih edilmelidir.
Karton Etiket
Cerrahi iğne tipleri
Cerrahide kullanılan sütürlerin iğneleri iki gruba ayrılır:
1- Yuvarlak iğneler
2- Keskin iğneler
Yuvarlak iğnelerin uçları künttür ve dokuyu kesme özelliği yoktur. Bu tip sütürler deri altındaki yumuşak dokuların ve mukozaların atravmatik olarak kapatılmasında kullanılır. Keskin iğnelerde ise uç kısım ve kenarlar keskindir. İğnenin dokuyu kesme özelliği vardır. Bu iğneler deri ve deri altındaki yağ dokusunun kapatılmasında kullanılırlar. İğnelerin paketlerinin üzerinde iğnenin keskin veya yuvarlak uçlu olup olmadığı şekille ve yazı ile belirtilir (Şekil E-5).
İğneler çeşitli boy ve yapıda olabilirler. Genelde iğnelerin kurvatürleri (eğimleri) vardır. Bu kurvatürün derecesi ve iğnenin uzunluğu paketin üzerinde belirtilir. Bu kurvatür tam bir yarım daire olabileceği gibi çeyrek yarım daire veya 5/8 daire çapı şeklinde olabilir. Bunun yanında hiç kurvatürsüz düz iğneler de vardır (Şekil E-6).
Şekil E-6: iğne tipleri
İsim
Materyal
Güç
Doku reaktivitesi
(*)
Kullanım kolaylığı
Düğümün sağlamlığı (**)
Absorpsiyon
Kollajen (düz/kromik)
Sığır tendonu
Zayıf #
+2
İyi
Zayıf
1-2 hafta
Katgüt (plain)
Hayvan Kollajeni
Zayıf
+4
İyi
Zayıf
1-2 hafta
Katgüt (kromik)
Hayvan Kollajeni
Zayıf
+3
İyi
İyi
1-2 hafta
Vicryl
Poliglactin 910
Çok iyi***
+1
Çok iyi
İyi
3 ay
DeXon "S"
Polyglycolic
Çok iyi
+1
İyi
Çok iyi
3 ay
PDS
Polydio Xanone
Çok iyi
+1
Zayıf
Zayıf
6 ay
Monocryl
Polygli caprone 25
İyi
+1
Çok iyi
Çok iyi
3 ay
Tablo 2: Absorbe olan sütürler
*İnflamasyon riski: +1 düşük, +4 yüksek ** Düğümlü kalma meyli ***3 haftaya kadar gücünün % 50 sini korur
#3 haftaya kadar tamamen erir
İsim
Materyal
Doku reaktivitesi*
Kullanım kolaylığı
Düğümün sağlamlığı
(**)
Yorumlar
İpek
İpek
+4
Çok iyi
Çok iyi
Ethilon
Polyamide (Nylon)
+2
İyi
İyi
Dermalon
Polyamide (Nylon)
+2
Zayıf
Zayıf
Surgamid
Polyamide (Nylon)
+2
Zayıf
Zayıf
Nurolon
Polyamide (Nylon)
+2
Çok iyi
İyi
İnfeksiyona meyil
Prolene
Polypropylene
+1
Zayıf
Zayıf
Sürtünme katsayısı düşük
Mersilene
Polyester
+2
Çok iyi
Çok iyi
Dacron
Polyester
+2
Çok iyi
Çok iyi
Ethibond
Polyester
+2
Çok iyi
Çok iyi
Paslanmaz çelik
Paslanmaz çelik
+1
Zayıf
(***)
İyi
Kıvrılabilir
Tablo 3: Absorbe olmayan sütürler
*İnflamasyon riski: +1 düşük, +4 yüksek **Düğümlü kalma meyli ***Staplerle uygulananlar hariç